Viết Mỗi Ngày: Kỷ Luật Nhỏ Tạo Khác Biệt Lớn Của Người Làm Nội Dung

Bạn có bao giờ để ý không: chúng ta không bao giờ chờ "cảm hứng đánh răng". Sáng dậy là làm, không hỏi han cảm xúc gì cả. Nhưng đến chuyện viết — thứ nuôi sống cả blog, cả email, cả thương hiệu cá nhân của người lập nghiệp trên Internet — thì ta lại đối xử với nó như một vị khách quý, phải đủ trăng thanh gió mát mới dám mời vào nhà.

Tôi viết bài này không phải với tư cách một người viết giỏi bẩm sinh. Ngược lại. Tôi viết với tư cách một người từng bỏ viết nhiều lần, rồi học lại từ đầu bằng một thứ duy nhất: kỷ luật nhỏ, lặp lại mỗi ngày.

Viết mỗi ngày không phải để đăng mỗi ngày

Đây là hiểu lầm lớn nhất khiến nhiều người bỏ cuộc ngay tuần đầu. Họ nghĩ: viết mỗi ngày nghĩa là mỗi ngày phải cho ra 1 bài blog hoàn chỉnh, chỉn chu, đăng được. Nghe thôi đã mệt. Và vì mệt nên bỏ.

Sự thật khác hẳn. Viết mỗi ngày, với tôi, là chuyện của cái xưởng, không phải chuyện của cái quầy hàng. Trong xưởng, bạn được phép viết nháp, viết dở, viết lộn xộn. Cái bạn thu về không phải là bài đăng — mà là 3 thứ quý hơn nhiều:

• Luyện nghĩ rõ. Viết là cách ép cái đầu sắp xếp lại suy nghĩ. Ý tưởng nào còn mơ hồ, đặt bút xuống là lộ ra ngay. Người viết đều đặn thì nói chuyện cũng mạch lạc hơn, trình bày ý tưởng cũng rõ ràng hơn.
• Tích nguyên liệu. Mỗi đoạn nháp hôm nay là 1 viên gạch cho bài blog tuần sau, email tháng sau, thậm chí chương sách năm sau. Không có gì viết ra là phí cả.
• Nuôi blog và email đều đặn. Khi xưởng lúc nào cũng có hàng, việc đăng bài không còn là cuộc vật lộn "hôm nay viết gì" — mà chỉ là chọn ra bản tốt nhất trong kho để hoàn thiện.

Cảm hứng là vị khách đến rồi đi. Kỷ luật là người ở lại quét nhà, nhóm bếp, giữ lửa — để khi vị khách kia ghé qua, nhà lúc nào cũng sẵn sàng đón.

Cách tôi bắt đầu: 15 phút mỗi sáng, viết từ chuyện hôm qua

Tôi là học trò của Master Xuân Hùng, và một trong những điều thầy làm khiến tôi ngấm nhất không phải là lời khuyên nào cả — mà là việc thầy viết đều đặn đến mức tri thức của thầy chất thành cả một kho, muốn rút ra bài nào cũng có. Nhìn cái kho đó, tôi hiểu ra: khoảng cách giữa tôi và những người đi xa không nằm ở tài năng, mà nằm ở số buổi sáng họ chịu ngồi xuống viết.

Nên tôi bắt đầu thật nhẹ, nhẹ đến mức không có cớ gì để trốn:

• 15 phút mỗi sáng, trước khi mở mạng xã hội. Đặt đồng hồ. Hết 15 phút được phép đứng dậy, viết dở cũng đứng dậy. Chính cái "được phép dừng" đó làm việc viết bớt đáng sợ hẳn.
• Viết từ chuyện vừa xảy ra hôm qua. Không cần đề tài cao siêu. Hôm qua gặp ai, vướng cái gì, làm hỏng chuyện gì, học được điều gì — kể lại chuyện đó, rồi tự hỏi: bài học rút ra là gì? Chỉ riêng công thức "chuyện hôm qua + bài học" đã đủ nguyên liệu viết quanh năm.
• Giữ 1 kho ghi chú ý tưởng. Ý tưởng hay không đến vào lúc ngồi viết — nó đến lúc đang rửa bát, đang chạy xe. Tôi ghi ngay vào điện thoại, gom về 1 chỗ. Sáng hôm sau ngồi xuống là có sẵn thứ để viết, không phải nhìn trang giấy trắng.
• Đặt chỉ tiêu nhỏ đến mức không thể thất bại. Của tôi là: 5 dòng cũng tính là hoàn thành. Nghe buồn cười, nhưng chính nhờ vậy mà chuỗi ngày viết không bị đứt. Mà bạn biết đấy — đã ngồi xuống viết được 5 dòng thì hiếm khi dừng ở 5 dòng.

Kẻ thù thật sự: so bài đầu của mình với bài thứ 1000 của người khác

Đây là cái bẫy tôi từng rơi vào đau nhất. Viết xong 1 bài, đọc lại thấy tạm ổn. Rồi lỡ tay mở blog của một cây viết mình ngưỡng mộ — và lập tức thấy bài mình như bản nháp của học sinh. Cảm giác đó giết thói quen viết nhanh hơn bất kỳ sự bận rộn nào.

Nhưng hãy công bằng với chính mình một chút: bài bạn vừa đọc của người ta có thể là bài thứ 1000 trong đời viết của họ. Còn bài của bạn là bài thứ 3. Đem bài thứ 3 so với bài thứ 1000 thì khác nào bắt đứa trẻ tập đi thi chạy với vận động viên. So sánh đúng duy nhất là: bài hôm nay của bạn so với bài tuần trước của chính bạn. Và nếu bạn viết mỗi ngày, tôi dám nói phép so sánh đó gần như luôn cho bạn một tin vui.

Nói thật: có hôm tôi viết rất dở — và vẫn đăng

Tôi không muốn vẽ ra một bức tranh màu hồng kiểu "cứ viết mỗi ngày là chữ nghĩa tuôn trào". Không. Có những buổi sáng tôi ngồi đủ 15 phút mà đọc lại chỉ muốn xóa hết. Câu cụt, ý rối, nhạt như nước ốc. Những hôm như vậy vẫn đến đều, kể cả bây giờ.

Trước đây, những hôm đó tôi sẽ giấu bài đi và tự nhủ "mình không hợp nghề viết". Bây giờ tôi làm khác: tôi vẫn chọn ra bản tốt nhất trong cái ngày dở đó — có khi chỉ là 1 đoạn, 1 ý — chỉnh lại cho tử tế, và vẫn đăng. Vì tôi hiểu ra 2 điều. Thứ nhất, người đọc cần sự đều đặn và chân thật hơn là sự hoàn hảo. Thứ 2, cái quyền "được viết dở mà không bỏ cuộc" chính là đặc quyền của người viết mỗi ngày — người viết theo cảm hứng không có quyền đó, vì mỗi lần viết với họ là một lần đánh cược tất cả.

Bắt đầu từ sáng mai — nhỏ thôi, nhưng bắt đầu

Nếu bạn đọc đến đây và thấy nhột nhột — kiểu "đúng là mình đang chờ cảm hứng thật" — thì tôi mời bạn làm đúng 1 việc vào sáng mai: đặt đồng hồ 15 phút, mở trang giấy hoặc màn hình trắng, và viết về 1 chuyện vừa xảy ra hôm qua cùng bài học bạn rút ra. Không đăng cũng được. 5 dòng cũng tính.

Đừng coi thường buổi sáng nhỏ bé đó. Con đường lập nghiệp trên Internet được xây bằng chữ — blog là chữ, email là chữ, sản phẩm số cũng bắt đầu từ chữ. Và tất cả chỗ chữ đó không đến từ một cơn cảm hứng vĩ đại nào, mà đến từ hàng trăm buổi sáng 15 phút cộng lại. Cây bút cùn nhất, mài mỗi ngày, rồi cũng sắc hơn cây bút vàng nằm im trong ngăn kéo.